Wolna Irlandia


1921 6 grudniaTraktat angielsko-irlandzki. W jego wyniku utworzono Wolne Państwo Irlandzkie (Irish Free State) o statusie dominium. Nominalnie władcą Irlandii pozostawał nadal monarcha angielski. Flota angielska miała prawo do trzech portów i do niej należała obrona wybrzeży Irlandii. Skarb irlandzki zobowiązany był spłacić - proporcjonalną do wielkości państwa - część długu brytyjskiego. Nad polityką zagraniczną miał czuwać wysoki komisarz, który mianowany był przez króla na wniosek rządu irlandzkiego. Jednym z trudniejszych do zaakceptowania, a ostatecznie przyjętych, punktów traktatu był obowiązek składania przez posłów irlandzkich przysięgi lojalności względem króla. Postanowiono również, że o losie 6 hrabstw protestanckich w Ulsterze zadecyduje później lokalny parlament w Belfaście. Traktat podpisali przywódca delegacji irlandzkiej Artur Griffith oraz dowódca IRA - Collins. De Valera odmówił złożenia podpisu.
1922 7 styczniaParlament w Dublinie ratyfikował traktat (64 głosy za 57 głosy przeciw). De Valera ustąpił z urzędu premiera i zapowiedział walkę o pełną niepodległość. Również w społeczeństwie irlandzkim traktat wzbudził ogromne kontrowersje i stał się wkrótce przyczyną wybuchu wojny domowej.
1922 9 styczniaPremierem wybrany został Arthur Griffith - dotychczasowy minister spraw zagranicznych (Foreign Affairs).
1922 12-15 lutegoZamieszki w Belfaście (27 ofiar śmiertelnych, 68 rannych). Zamieszki rozszerzyły się także na inne miasta i w ciągu najbliższych kilku miesięcy pochłonęły kilkaset istnień ludzkich.
1922 14 kwietniaGmach "Czterech Sądów" (Four Courts) w Dublinie został zajęty przez oddział IRA.
1922 23 majaRząd Irlandii Północnej (Northern Ireland Government) zdelegalizował IRA.
1922 16 czerwcaWybory w Irlandii wygrane przez zwolenników traktatu.
1922 22 czerwcaSzef sztabu imperialnego gen. Henry Wilson został zastrzelony przez dwóch Irlandczyków przed swoim domem w Londynie. Wykonawcy wyroku Reginald Dunne i Joseph O'Sullivan zostali skazani ma śmierć i powieszeni.
1922 28 czerwcaWojska rządowe zaatakowały gmach "Czterech Sądów" (Four Courts). Wydarzenie to zapoczątkowało wojnę domową (Civil War). Walki rozszerzyły się na cały Dublin i trwały jeszcze kilka dni. Znaczna część Irlandii znajdowała się pod kontrolą republikanów.
1922 20 lipcaWojska rządowe zajmują Limerick, a dzień później Waterford.
1922 12 sierpniaPrezydent Arthur Griffith umiera w nie do końca wyjaśnionych okolicznościach.
1922 20 sierpniaMichael Collins zostaje zastrzelony w zasadzce zorganizowanej przez IRA w hrabstwie Cork.
1922 9 wrześniaPremierem został William Cosgrave. Ministrem spraw wewnętrznych w jego rządzie został Kevin O'Higgins, a ministrem obrony Richard Mulcahy.
1922 10 październikaHierarchowie kościoła katolickiego potępili republikanów i wezwali do zaprzestania walki.
1922 24 listopadaErskine Childers został rozstrzelany. Do końca roku stracono jeszcze 50 republikanów, a ponad 10 tys. aresztowano.
1922 5 grudniaPrzyjęcie konstytucji. Nastąpiło ono na dzień przed wygaśnięciem - zawartego na rok - traktatu irlandzko-angielskiego. Konstytucja stanowiła, że Wolne Państwo Irlandzkie (Irish Free State, a po irlandzku - Saorstát Eireann) jest równoprawnym członkiem Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (British Commonwealth of Nations). Za język narodowy uznano - irlandzki, ale również język angielski ogłoszony został równoprawnym i dopuszczony do oficjalnego użycia. Nie było to wielkie ustępstwo, gdyż dla większości Irlandczyków był on jedynym znanym językiem. Konstytucja gwarantowała każdemu obywatelowi darmowy dostęp do podstawowej edukacji. Władza ustawodawcza należała do Króla i dwóch izb irlandzkiego parlamentu, czyli do Izby Poselskiej (Dáil Eireann) i Senatu (Seanad Eireann). Każdy członek parlamentu zobowiązany był składać królowi przysięgę wierności: I .......... do solemnly swear true faith and allegiance to the Constitution of the Irish Free State as by law established, and that I will be faithful to H. M. King George V., his heirs and successors by law in virtue of the common citizenship of Ireland with Great Britain and her adherence to and membership of the group of nations forming the British Commonwealth of Nations.
Prawo wyborcze do sejmu (czynne i bierne) przysługiwało wszystkim obywatelom, którzy ukończyli 21 lat, natomiast do senatu: 35 lat - kandydujący i 30 - wyborcy. Również prawo do wzięcia udziału w referendum przysługiwało od 21 lat. Wybory do Izby Poselskiej były równe, bezpośrednie i powszechne. Jedynym odstępstwem było prawo każdego - istniejącego w chwili wejścia w życie konstytucji - uniwersytetu do desygnowania trzech posłów. Kandydatów do Senatu wysuwały obie izby parlamentu. Władza wykonawcza należała do Rady Wykonawczej (Executive Council), której prezydenta (President of the Council) pełniącego faktycznie funkcję premiera, wybierała niższa izba parlamentu. Prezydent Rady Wykonawczej za aprobatą sejmu ustalał skład Rady, tzn. nominował poszczególnych ministrów.
1922 6 grudniaUlster formalnie opuścił Wolne Państwo Irlandzkie (Irish Free State).
1923 10 kwietniaZginął Liam Lynch przywódca IRA, jego następcą został Frank Aiken.
1923 30 kwietniaAiken ogłosił jednostronne zawieszenie broni.
1923 24 majaDe Valera wydał rozkazał zaprzestania walk "dump arms". Wojna domowa została zakończona. Jej bilans - 927 zabitych, w tym 77 ofiar, to wyroki śmierci wykonane przez siły rządowe.
1925 11 lutegoWprowadzenie prawa zakazującego rozwodów.
1925 3 grudniaZawarto porozumienie w sprawie granic Wolnego Państwa Irlandzkiego i Irlandii Północnej. W wyniku pracy Komisji Granicznej (Boundary Commission) postanowiono zachować status quo. Irlandia uzyskała zwolnienie z konieczności spłacenia przypadającej na nią część brytyjskich długów.
1925George Bernard Shaw otrzymał Literacką Nagrodę Nobla.
1926 16 majaDe Valera założył partię Fianna Fail (Żołnierze Losu - osobiście bardziej do mnie trafia - Wojownicy Przeznaczenia:-), ale skoro w naszej historiografii przyjęło się tłumaczenie "Żołnierze Losu", to niech już tak będzie). Celami partii były - całkowite zniesienie wszystkich zależności od Anglii oraz zjednoczenie wyspy. W przeciwieństwie do Sinn Fein, cele te zamierzano osiągnąć bez stosowania przemocy.
1926 12 wrześniaUtworzenie Ligi Narodowej (National League). Partia popierająca ustalenia traktatu z Anglią. Jej przywódcą został William Redmond.
1926 "Pieśń Żołnierska" (Soldier's Song) została irlandzkim hymnem narodowym (Irish national anthem).
1927 9 czerwcaWybory parlamentarne. Fianna Fail wprowadziła do sejmu liczną reprezentację i została najsilniejszą partią opozycyjną. Premierem nadal został Cosgrave.
1928 28 lipica - 12 sierpniaIgrzyska Olimpijskie w Amsterdamie (Olympic Games in Amsterdam). Pierwszy złoty medal dla olimpijskiej reprezentacji Irlandii. Już wcześniej Irlandczycy zdobywali medale na olimpiadach, ale nie dla własnej narodowej reprezentacji. Złoto zdobył Pat O'Callaghan w rzucie młotem (hammer throw). Również Polska na tej olimpiadzie zdobyła swój pierwszy złoty medal. Zapewniła go nam, a zarazem sobie :-) Halina Konopacka wygrywając rywalizację w rzucie dyskiem.
1931 5 wrześniaPierwszy numer "Irish Press". Gazetę założył De Valera, jej zadaniem miało być reprezentowanie linii politycznej Fianna Fail.
1931 11 grudniaStatut westminsterski (Statute of Westminster). Anglia uznała w nim formalnie suwerenność wszystkich swoich dominiów.
1932 9 lutegoPartia Fianna Fail zwyciężyła w wyborach parlamentarnych, a De Valera został premierem.
1932 30 lipca - 14 sierpniaOlimpiada w Los Angeles (Olympic Games in Los Angeles). Pat O'Callaghan obronił tytuł mistrza olimpijskiego w rzucie młotem. Bob Tisdall zdobył złoty medal w biegu na 400 m przez płotki.
1933 8 wrześniaUtworzenie Fine Gael (Ród Irlandczyków, bądź Celtów - jak kto woli). Partię utworzono w wyniku połączenia Cumann na nGaedheal, National Guard i Centre Party. Jej przywódcą wybrany został Eoin O'Duffy.
1934 21 wrześniaO'Duffy zrezygnował z przywództwa Fine Gael, jej przywódcą został William Cosgrave.
1936 20 styczniaUmiera Jerzy V, królem zostaje Edward VIII.
1936 11 grudniaEdward VIII abdykuje. Powodem było jego małżeństwo z Amerykanką Wallis Simpson. Pani Simpson miała w oczach Anglików wiele poważnych wad - była dwukrotną rozwódką, bez arystokratycznych korzeni i jeszcze do tego wszystkiego - Amerykanką.:-)
1936 18 czerwcaZdelegalizowanie IRA.
1936 20 listopadO'Duffy sformował "Irlandzką Brygadę" (Irish Brigade), która wzięła udział w hiszpańskiej wojnie domowej po stronie Franco. Irlandczycy walczyli również po stronie Republiki. Rząd Irlandzki natomiast ogłosił neutralne stanowisko wobec obu stron konfliktu.
1936Powstało Irlandzkie Towarzystwo Filmowe (Irish Film Society) jego założycielami byli Liam O'Leary i Edward Toner.
1937 12 majaKoronacja Jerzego VI (brat Edwarda VIII).
1937 28 majaPremierem Anglii został Neville Chamberlain.
1937 1 lipiecPrzyjęcie w referendum Irlandzkiej Konstytucji. Konstytucja stanowiła, że Irlandia to demokracja parlamentarna - sovereign, independent, democratic state (odrzucono monarchię, a co za tym idzie status dominialny). Artykuł 4 zmieniał nazwę państwa z Irish Free State na Éire (Ireland). Artykuł 8 uznał Irlandzki za pierwszy język państwowy, drugim został - angielski. Według konstytucji głową państwa został Prezydent (Uachtarán na hÉireann). Prezydent miał być wybierany w wyborach powszechnych na siedmioletnią kadencję. Władzę ustawodawczą sprawować miał dwuizbowy parlament (Oireachtas). Izba niższa (Dáil Éireann) wybierana była w całości w wyborach bezpośrednich i składała się z 166 posłów. Izba wyższa (Seanad Éireann) składała się z 60 członków częściowo wybieranych, a częściowo mianowanych przez Premiera. Władzę wykonawczą sprawował rząd, na którego czele stał Premier (Taoiseach), którego powoływał prezydent na wniosek izby niższej parlamentu. Przyjęcie konstytucji de facto oznaczało uzyskanie przez Irlandię pełnej niepodległości.
1937 28-29 lipcaWizyta Jerzego VI w Ulsterze.
1938 25 kwietniaIrlandzko-angielskie porozumienie kończące "wojnę ekonomiczną" (Economic War).
1938 17 czerwcaWybory parlamentarne wygrywa Fianna Fail.
1938 25 czerwcaPierwszym prezydentem Irlandii (Éire) został Douglas Hyde.
1939 25 sierpniaIRA przeprowadziła zamach bobowy w Coventry w jego wyniku 5 ludzi zginęło a 70 zostało rannych. W roku następnym dwaj Irlandczycy Peter Barnes i James McCormack zamieszani w zorganizowanie zamachu zostali straceni.
1939 1 wrześniaWybuch II wojny światowej (Outbreak of Second World War) Irlandia ogłosiła neutralność i podczas całej wojny starała się jej przestrzegać.
1940 Otwarcie Portu Lotniczego w Dublinie (Dublin Airport).
1941 7 kwietniaBombardowanie Belfastu, około 700 ofiar śmiertelnych. W akcji ratunkowej brali udział strażacy z Dublina.
1942 26 styczniaPierwsi amerykańscy żołnierze przybywają do Irlandii Północnej. De Valera był zdecydowanie przeciwny stacjonowaniu Amerykanów, obawiał się nasilenia bombardowań niemieckich.
1942Utworzenie Federacji Pracodawców (Federated Union of Employers).
1942Powstaje Irlandzka Federacja Gospodyń Domowych (Irish Housewives' Association).
1944Arcybiskup MacQuaid zakazał katolikom studiowania na Trinity College w Dublinie. Uznał, że ci, którzy podejmą takie studia bez pozwolenia, popełnią grzech śmiertelny (mortal sin):-).
1945 25 kwietniaUtworzenie Irlandzkiego Kongresu Związków Zawodowych (Congress of Irish Trade Unions).
1945 25 czerwcaDrugim prezydentem Irlandii zostaje Séan T O'Ceallaigh.
1948 4 lutegoWybory przegrane przez Fianna Fail.
1948 19 lutegoJohn A. Costello zostaje premierem koalicyjnego rządu (inter- party government). Koalicję tworzą Fine Gael, Labour, Clann na Talmhúain i Clann na Pobhlachta. Objęła ona wszystkie partie, które chwilowo zapomniały o własnych programach, połączone właściwie tylko jednym celem - dosunięcie de Valery i jego stronnictwa od władzy. Koalicja miała małe szanse na skuteczne rządzenie. Przyczyn tego należy upatrywać nie tylko w nieznacznej przewadze nad Fianna Fail (zaledwie kilka mandatów), ale również sprzecznościach wewnętrznych, sprzecznościach programowych, które wraz ze zbliżaniem wyborów musiały się coraz wyraźniej ujawniać.
1948 21 grudniaPrzyjęcie Ustawy o Republice (Republic of Ireland Act). Jak sama nazwa wskazuje, ustawa ogłaszała powstanie Republiki Irlandii.
1949 18 kwietniaW rocznicę wybuchu Powstanie Wielkanocnego Irlandia wystąpiła ze Wspólnoty Narodów (Commonwealth). Irlandia zrywa w ten sposób wszelkie związki łączące ją z Anglią i uzyskuje suwerenność de jure.
1949 2 czerwcaUstawa o Irlandii (Ireland Act). Anglicy ogłosili w niej, że Republika Irlandii (Republic of Ireland) nie jest już częścią Imperium Brytyjskiego. Ogłoszono również, że Irlandia Północna nie przestaje być częścią Zjednoczonego Królestwa i nie przestanie nią być bez zgody własnego parlamentu.