Historia Irlandii do 1171




ok. 500 p.n.e.Początek napływu Celtów do Irlandii.
406 31 grudniaZłamanie granicy Renu przez plemiona Alanów, Swebów i Wandalów. Wydarzenie to doprowadziło do ewakuacji legionów rzymskich z Brytanii. Co, z irlandzkiego punktu widzenia, było niezwykle istotne, bowiem zapoczątkowało w następnych dziesięcioleciach falę uciekinierów z Brytanii, którzy szukali w Irlandii schronienia, przed najazdem germańskich plemion: Anglów, Sasów i Jutów. Oczywiście najbardziej zainteresowana uniknięciem germańskiego panowania była elita intelektualna Brytanii. Jej napływ miał duży wpływ na rozwój kulturalny Zielonej Wyspy.
432-461Święty Patryk przeprowadził chrystianizację Irlandii. Nowsze badania wykazały, że początki chrześcijaństwa na wyspie były znacznie wcześniejsze (być może nawet o kilkadziesiąt lat wcześniejsze), jednak powstanie tam jednolitej organizacji kościelnej można bez żadnych wątpliwości wiązać z jego działalnością. Św. Patryk urodził się w rzymskiej Brytanii, skąd na początku V wieku został porwany przez irlandzkich piratów. Po kilku latach udało mu się zbiec do Galii, gdzie przyjął święcenia kapłańskie i skąd, już jako misjonarz, powrócił do Irlandii. Niewiele pewnego da się powiedzieć o życiu i działalności św. Patryka. Nie ma w tym nic dziwnego, skoro o współczesnych mu - choć chyba sporo od niego młodszych - Rycerzach Okrągłego Stołu i królu Arturze, też niewiele pewnego wiemy;-). Kościół irlandzki znacznie odbiegał od śródziemnomorskich wzorców. O tym, że różnice były naprawdę wielkie, zdecydowały dwa czynniki: izolacja Irlandii i konieczność dostosowania się do lokalnych warunków. Organizacja kościelna opierała się na klasztorach (w warunkach irlandzkich te klasztory, to w większość niewielki kościół otoczony chatkami mnichów). Opatem zostawał najczęściej przedstawiciel rodu, który taki klasztor założył. I to właśnie opaci takich klasztorów spełniali w irlandzkiej organizacji kościelnej funkcję biskupów. Dużą rolę w tej organizacji odgrywali biskupi wędrowni. Jeżeli traktować do końca poważnie irlandzkie przekazy - a w zasadzie niema powodu, by postępować inaczej - to jednym z takich biskupów była św. Brygida. Największą zasługą irlandzkich mnichów, pomijając oczywiście niezwykle ambitne zadanie, jakim była chrystianizacja Szkotów i "Angoli". W tym drugim przypadku zadanie było nie tyle ambitne, co nawet na dłuższą metę beznadziejne;-). Tak więc największe zasługi położyli Irlandczycy na polu kultury. To właśnie irlandzkim mnichom zawdzięczamy zachowanie wielu bezcennych dzieł literatury antycznej. W klasztorach przepisywano cierpliwie księgi, i to nie tylko uratowane z objętej podbojem plemion germańskich Brytanii, ale również sprowadzane z kontynentu. Przy tym mnisi nie ograniczali się tylko do kopiowania tekstów liturgicznych i teologicznych, ale przepisywali również dzieła twórców niechrześcijańskich, które wykorzystywali do nauki klasycznej łaciny.
548Św. Ciarana założył klasztor w Clonmacnois w Leinster. Wkrótce stał się on jednym z największych w Irlandii.
563 Założenie przez św. Kolumbana klasztoru na wyspie Iona przy szkockim wybrzeżu. Warto też zauważyć, że zakony irlandzkie nie posiadały żadnej ściśle określonej reguły, w odróżnieniu od kontynentu, gdzie coraz powszechniej przyjmowała się reguła benedyktyńska (Benedykt z Nursji ok. 480-543). Reguła ta narzucała potrójne śluby i stabilitas loci (związanie mnicha z określonym domem zakonnym). Inaczej w klasztornym ruchu irlandzkim, gdzie główny nacisk położono na działalność misyjną, a klasztory często pełniły funkcję szkół, w których kształcono misjonarzy i nie tylko. Charakterystyczna jest tutaj historia Kolumbana, który najpierw chrystianizował Szkocję, a po roku 590 przebywał w Galii i Italii, gdzie założył klasztory w Luxeuil i Bobbio.
Oczywiście brak powszechnie przyjętej reguły, nie oznaczał braku dyscypliny w irlandzkich klasztorach. Zachowały się kodeksy, określające szczegółowo kary i pokuty za różne przewinienia. Za kichanie, ziewanie i plucie podczas mszy groziło mnichowi sześć kijów. Podobnie jak za siadanie do posiłku bez modlitwy, wylizywanie łyżki i fałszowanie podczas śpiewu. Kary cielesne mogły być zamieniane na ścisły post - przez określony okres czasu. Tłuczenie mnichów kijami nie było zresztą jedyną karą, fantazja Irlandczyków była znacznie większa, a za poważniejsze przewiny groziło leżenie na pokrzywach lub noc w trumnie wspólnie z trupem. Najsurowszą karą było wyrzucenie z zakonu, przynajmniej w teorii :-).
795Pierwszy najazd Wikingów na klasztor na wyspie Iona. Wikingowie, czyli niedobrzy Normanowie. To tak, jak z Niemcami, żeby ich nie urazić mówimy, że w '39' napadli nas hitlerowcy. Wszyscy wiemy, o co chodzi, a "dobrzy" Niemcy, czyli ci, którzy nie chcieli nas napadać, nie są obrażeni. :-)
802Drugi najazd Wikingów na Ione.
806Trzeci i ostatni najazd na klasztor na wyspie Iona. Wikingowie zamordowali 68 mnichów - a ci, którzy ocaleli, ewakuowali się z wyspy i powrócili do Irlandii, gdzie osiedli w klasztorze w Kells. To właśnie najprawdopodobniej na Ionie rozpoczęto pisanie (a raczej malowanie) sławnej "Księgi z Kells" (Book of Kells). Jedna z najpiękniej wykonanych ksiąg, jakie kiedykolwiek powstały. Najazdy Normanów wymusiły zmiany w architekturze opactw irlandzkich. Coraz częściej zaczęła pojawiać się w nich ogromna kamienna wieża. Pełniąca funkcję obserwacyjną, ale przede wszystkim służąca za schronienie. Wejście do niej umieszczano zazwyczaj bardzo wysoko i przy ówczesnych możliwościach oblężniczych band wikingów była niemal nie do zdobycia. Miała tylko dwie wady: nie wszystko można było w niej schować i czasami jedzenie kończyło się szybciej niż cierpliwość wikingów.:-)
837 Wielki najazd wikingów pod wodzą Torgesiusa na Irlandię. Trzy potężne floty, które oceniano nawet na ponad 100 okrętów zaatakowały wyspę, każda z innej strony. Udało im się opanować Armagh. Torgesius stawiał sobie za cel utworzenie skandynawskiego imperium, jego spoiwem miała religia, a raczej prymitywne wierzenia germańskie, które próbował narzucić ludności wyspy. Jego misja od początku skazana była na niepowodzenie i tak się też skończyła. Zapoczątkowała jednak zmianę taktyki Normanów. Odtąd nie ograniczali się tylko do najazdów, ale zaczęli tworzyć na podbitych terenach własne królestwa. Zmiana taktyki wymuszona poniekąd przez okoliczności. Po prostu wybrzeża zostały już doszczętnie (przez Normanów albo - jak kto woli - wikingów) złupione, a dłuższe wyprawy w głąb lądu wymagały założenia bazy wypadowej.
845Król Meath Malachiasz I (Malachy), zwabił do siebie podstępnie Torgesiusa i kazał go zamordować.
922Założony został Limerick.
980Bitwa pod Tarą (Battle of Tara) Normański władca Dublina Olaf Czerwony został pokonany przez Malachiasza II ( Malachy / Mael Sechnaill).
997Przymierze pomiędzy Brianem Boru / Bóruma i Malachiaszem II.
999Brian Boru pokonał normańskiego króla Leinsteru i Dublina.
1000Dublin został spalony i splądrowany przez Briana.
1002Brian Boru (Śmiały) król Cashel zdołał zjednoczyć Irlandie pod swym panowaniem. Boru był pierwszym władcą Irlandii, któremu udało się podporządkować nie tylko wszystkich władców iryjskich, ale również znajdujące się na Zielonej Wyspie państewka normańskie.
1014 23 kwietnia Bitwa pod Clontarf wygrana przez Irlandczyków. Arcykról (high king) Brian Boru i jego syn zginęli. Po śmierci Briana arcykrólem ponownie zostaje Malachiasz II. Zwycięstwo w bitwie uratowało Irlandię przed podbojem normańskim. Przyczyną najazdu byli pośrednio Anglicy. Mieli oni mniej szczęścia i już wcześniej zostali podbici przez Kanuta Wielkiego, który w 1016 r. ogłosił się królem Anglii przepędziwszy wcześniej (1013 r.) dotychczasowego króla Etelreda II. (Nasilenie najazdów na Anglię nastąpiło po 1002 r., kiedy to Etelred II wymordował znajdujące się nad jego żołdzie oddziały wikingów.) Opanowanie Anglii przez potężnego władcę Duńczyków, sprawiło - że pomniejsze państewka wikingów usytuowane na Orkadach, wyspie Man, czy innych mniejszych wysepkach - musiały sobie szukać łatwiejszych celów grabieży. Kanut II Wielki twórca skandynawskiego imperium, był prywatnie:-) wnukiem Mieszka I (synem córki Mieszka, Świętosławy i Swena Widłobrodego).
1022Malachiasz II umiera. Jego śmierć zapoczątkowała okres walk pomiędzy władcami irlandzkich królestw.
1028Król Sigtrigg Jedwabistobrody (Sitric Silkbeard). Po powrocie z pielgrzymki do Rzymu ufundował katedrę w Dublinie.
1079Niektórzy Irlandczycy wierzą, że właśnie w tym roku przybył do Irlandii pierwszy Żyd. Kiedy do Irlandii przybył pierwszy Polak? O tym źródła milczą. Przynajmniej te, które znam :-)
1086Władzę w Munsterze po śmierci swojego ojca objął Murtagh roszczący sobie pretensje do zwierzchnictwa nad całą Irlandią.
1101Synod w Cashel. Synod wprowadził między innymi zakaz symonii, nikolaizmu oraz małżeństw między bliskimi krewnymi. Symonię (sprzedaż stanowisk kościelnych) oraz nikolaizm (zerwanie przez duchownych z zasadą celibatu) potępił już synod rzymski w 1075 r. za pontyfikatu Grzegorza VII (1073-1085).
1103Inwazja Normanów pod wodzą króla Norwegii Magnusa Bosego. Najeźdźcy zostali pokonani przez Murtagha, ale wkrótce również on sam poniósł klęskę w walce z lokalnym władcą w Ulsterze, a jego marzenia o zjednoczeniu całej Irlandii legły w gruzach.
1110Synod w Rathbreasil w pobliżu Cashel. Przewodniczył na nim Gilbert biskup Limerick. Synod przeprowadził reorganizację irlandzkiego kościoła utworzono dwie archidiecezje w Armagh i Cashel. Arcybiskup Cashel miał być odtąd prymasem Irlandii.
1152 Synod w Kells. W synodzie wziął udział legat papieski kardynał John Paparo. Przeprowadzono dalszą reorganizację irlandzkiego kościoła Utworzono jeszcze dwa arcybiskupstwa w Dublinie i Tuam. Odtąd Irlandia dzieliła się na 36 biskupstw i 4 arcybiskupstwa. Potępiono inwestyturę świecką (wpływ władców na obsadę stanowisk kościelnych). Zwalczanie nikolaizmu, wpływu władców na obsadę stanowisk kościelnych i symonii musiało być w Irlandii ściśle związane, skoro do przyjętej praktyki należało dziedziczenie godności opata, która przekazywana była w ramach rodu bądź po prostu przechodziła z ojca na syna.
1154Po śmierci Stefana z Blois koronę Angielską uzyskał Henryk II, syn Matyldy i Gotfryda Plantageneta. Henryk poślubił jeszcze w 1151 r. Eleonorę Akwitańską poszerzając swoje posiadłości kontynentalne o Akwitanię. Został w ten sposób najpotężniejszym możnowładcą w Francji. Jego majątki były znacznie większe, od posiadanych przez rządzących w tym państwie Kapetyngów.
1155Angielski papież Hadrian IV podarował królowi Henrykowi II Irlandię. The Bull of Pope Adrian IV Empowering Henry II to Conquer Ireland. A.D. 1155. Tekst bulli zachował się jedynie w odpisach dwóch średniowiecznych angielskich historyków. Jego autentyczność można kwestionować.
1155Rada królewska w Winchester. Przedstawiany został na niej projekt podboju Irlandii, jednak za sprawą sprzeciwu matki Henryka II cesarzowej Matyldy nie został on przyjęty.
1166Rory (Rodryg) O'Connor został arcykrólem (high king) Irlandii.
1166Król Leinsteru Dermot MacMurrough został pokonany przez połączone siły króla Brefni O'Rourke i arcykróla Rory O'Connora. Dermot wyjechał do Anglii (Bristolu) - a następnie do Akwitani, gdzie przebywał Henryk II - by prosić króla o pomoc. Henryk zajęty sprawami francuskimi polecił go swoim angielskim wasalom. Ostatecznie Dermot uzyskał obietnice pomocy od Strongbowa hrabiego Pembroke, który zobowiązał się zorganizować zbrojną wyprawę do Irlandii w zamian za rękę córki Dermota i władze w Leinsterze po jego śmierci.
1170Strongbow dotarł do Irlandii. Jak na kilka lat przygotowań, jego armia nie była zbyt imponująca - niewiele ponad 1000 żołnierzy. Większość stanowiła piechota.
1170 23 sierpniaWojska Strongbowa szturmem zdobyły Wexford, mieszkańcy zostali wymordowani.
1170 25 sierpieńStrongbow poślubił córkę Dermota.
1170 21 września Zdobycie Dublina przez Strongbowa. Król Dublina Askulv (Haskulf) zdołał uratować flotę i popłynął po posiłki. Wyspa Man i Hybrydy ciągle znajdowały się pod panowaniem Normanów z Norwegii. Gdy jednak Askulv powrócił na czele Norwegów został stosunkowo łatwo pokonany i wzięty przez Strongbowa do niewoli, a następnie z jego rozkazu stracony. W czasie, gdy hrabia Pembroke umacniał się w Leinsterze, Dermot pokonał O'Rourke'a i ogłosił się arcykrólem, co wyprowadziło z równowagi prawdziwego arcykróla O'Connora, który na wiadomość o tym kazał stracić syna Dermota - przebywającego na jego dworze w charakterze zakładnika.
1171 1 majaUmarł Dermot. Strongbow został królem Leinsteru.
1171 Oblężenie Dublina przez O'Connora. Po dwóch miesiącach Normanowie przeprowadzili zaskakujący atak na zmęczonych oblężeniem Irlandczyków i zadali im duże straty kończąc w ten sposób blokadę miasta.
1171 17 październikaHenryk II Plantagenet przybywa na wyspę. Pozycja Henryka po zamordowaniu arcybiskupa Tomasza Becketa (1170) nie była w Anglii zbyt mocna, stąd potrzeba jakiegoś sukcesu i takim sukcesem była niewątpliwe wyprawa do Irlandii. Irlandzcy władcy zgłaszali się do niego masowo i deklarowali lojalność. Henryk uznał Strongbowa władcą Leinsteru, w zamian uzyskał od niego Dublin, Waterford i Wexford. Z Dublina i terenów położonych wokół miasta Henryk uczynił domenę królewską, a samo miasto zostało skolonizowane przez Anglików, w znacznej części przybyłych z Bristolu. Tereny skolonizowane przez Anglików nazywano 'The Pale'.
1171-72Występując z ramienia papiestwa Henryk II zwołał do Cashel synod miejscowego kościoła, na którym przeprowadził jego reorganizację.